Veelgestelde vragen over ouderenhuisvesting

De gemeente heeft een regisserende rol in de opgave op het gebied van ouderenhuisvesting. Zij krijgt via verschillende wegen inzicht in de opgave: Zowel via de regionale woonzorganalyse-en visie als de woondealopgave die gesteld wordt vanuit het Rijk. Samen met relevante samenwerkingspartners (zoals de corporatie, zorgpartijen en welzijnsorganisaties) maakt de gemeente de vertaalslag naar lokaal niveau. Dit resulteert – na overleg en onderhandeling met samenwerkingspartners zoals corporaties - in:

• De lokale prestatieafspraken, waarin in ieder geval de gemeente en woningcorporatie(s) aantallen en randvoorwaarden vastleggen zodat er voldoende passende huisvesting voor senioren gerealiseerd wordt.
• Een gedragen lokale visie op wonen en zorg (onderdeel van het volkshuisvestingsprogramma) waarin wordt uitgestippeld hoe lokale partners (gemeente, wonen, welzijn, zorg) ervoor willen zorgen dat het huisvestings-en ondersteuningsaanbod aansluit bij de behoefte van de inwoners die een extra vorm van ondersteuning of zorg nodig hebben. Bij voorkeur blijft dit niet enkel bij een visie, maar werken partners ook samen aan een uitvoeringsprogramma met concrete werkafspraken. Daarbij kan deze (Stappenplan Van woonzorgvisie naar uitvoering) matrix ondersteuning bieden. 

De SOO en de SZGW worden hervormd. In Q4 2026 wordt (naar verwachting) bekend hoe de nieuwe stimuleringsregelingen voor de ouderenhuisvesting eruit gaan zien. Omdat een deel van de opgave (wegens gebrek aan geschikte locaties) ook landt in de bestaande voorraad is de SZGW ook beschikbaar voor aanpassing van de bestaande voorraad naar rollatorgeschikt.  

Heb jij op basis van jouw ervaringen input die je wilt meegeven? Laat het weten door te mailen naar Nora van de Water: [email protected]

Tot en met 2030 is er in totaal 420 miljoen gereserveerd voor de ouderenhuisvesting. We zullen uiteraard in gesprek blijven met over de benodigde financiële ondersteuning na 2030. 

De handreiking Seniorenhuisvesting: woningtoewijzing als sleutel tot vitale gemeenschappen van Platform31 brengt de beschikbare sturingsmogelijkheden in beeld en laat zien hoe je met toewijzing – binnen de grenzen van wet- en regelgeving – kunt bijdragen aan vitale woongemeenschappen.

Dit is afhankelijk van de (sub)gebruiksfunctie. Voor woningen met een gebruiksfunctie ‘wonen’ geldt het reguliere brandveiligheidsregime uit het Bbl. Indien er sprake is van een subgebruiksfunctie wonen met zorg geldt een (strenger) brandveiligheidsregime dat afhankelijk is van de zwaarte van het zorgaanbod en de clustering van zorg. 

Of een woning/complex kwalificeert voor de subgebruiksfunctie wonen met zorg en wat dit betekent voor het brandveiligheidsregime lees je terug in de Factsheet Brandveiligheid bij zorggeschikte woningen in geclusterde woonvormen. 

De voorschriften staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl): elektrische fietsen en scootmobielen vallen onder de verscherpte regelgeving (artikel 6.15a). In het algemeen geldt dat scootmobielen buiten, in de woning of in een brandveilige stalling moeten staan.

Wil je de mogelijkheden voor een brandveilige stalling onderzoeken? Ga dan in gesprek met de gemeente voor co-financiering (en leg dit vast in de lokale prestatieafspraken).

De gereedschapskist Doorstroming geeft je handvatten om een aanpak voor doorstroming te ontwikkelen, en biedt goede voorbeelden uit de praktijk.

Hoe maak je abstracte doelen uit een woonzorgvisie concreet en werkbaar? En liever nog, hoe werk je met alle maatschappelijke partners uit het wonen- en zorgdomein samen om die doelen daadwerkelijk te behalen? Het Expertteam Huisvesting Aandachtsgroepen (EHA, uitgevoerd door RVO) heeft een praktisch stappenplan: Matrix Uitvoeringsprogramma gemaakt waarmee gemeenten, corporaties, zorg- en welzijnsorganisaties samen aan de slag kunnen.

Ook de praktijkverhalen uit Brabant, Zeeland en Drenthe bieden je inspiratie.

Gemeenten zijn in de lead om een regionaal afgestemde woonzorgvisie op te stellen. In samenspraak met woningcorporaties, zorg- en welzijnsorganisaties, andere samenwerkingspartners en inwoners. De handreiking Aan de slag met een woonzorgvisie start met een belangrijke eerste vraag: hoe verhoudt mijn corporatie zich tot de opgaven, zowel op inhoud als proces?  

In sommige gemeenten pakken corporaties de handschoen op, omdat de gemeente geen initiatief neemt. Maar ook dan is het belangrijk om het gesprek en samenwerking met alle partners mee te nemen.

Eind 2026 publiceren we een stappenplan en model samenwerkingsovereenkomst waarin de samenwerking met een preferente zorgaanbieder uitvoerig behandeld wordt. Heb jij al ervaring hiermee en wil je meedenken over deze publicaties? Mail Roos den Boer, [email protected].

We hanteren grofweg 3 soorten seniorenwoningen:

• 0-treden woning: een gelijkvloerse woning die zowel van buitenaf als intern volledig zonder trappen of hoge drempels bereikbaar is. Alle essentiële leefruimtes bevinden zich op hetzelfde niveau.
• geclusterde woning: zelfstandige, drempelvrije nultreden woningen die dicht bij elkaar liggen. Deze woonvormen zijn specifiek ontworpen om ontmoeting en onderlinge steun te stimuleren.

• zorggeschikte woningen: zelfstandige rolstoelgeschikte, nultredenwoningen die onderdeel zijn van een geclusterde woonvorm. Om alle vormen van Wlz-zorg te kunnen leveren, zijn deze wooneenheden en het woongebouw rolstoelgeschikt, met voldoende manoeuvreerruimte; een ruime badkamer, voldoende brede gangen en toegangsdeuren.  

  Momenteel loopt er vanuit BZK een proces om de woonfuncties nultredenwoning en zorggeschikte woning nemen in het Bbl. De woonfunctie zorggeschikt is afgestemd met het veld: gemeenten, zorgpartijen en woningcorporaties. De conceptwoonfunctie vind je terug in de inmiddels gesloten internetconsultatie. Op basis van deze woonfunctie heeft het Netwerk Conceptueel Bouwen ook prestatie-eisen geformuleerd voor een zorggeschikte woning. Deze vind je terug in de Woonstandaard. 

Lees ook: 'Geen verhuizing nodig als huurder een zorgindicatie krijgt' 

De landelijke opgave t/m 2030 is vastgesteld door het Rijk op 290.000 woningen voor senioren, waarvan 80.000 geclusterd en 40.000 zorggeschikt voor het gehele land (dus zowel corporaties als marktpartijen). Eerder heeft de corporatiesector tijdens de NPA  toegezegd van de totale opgave 40.000 geclusterde woningen en 20.000 zorggeschikte woningen te realiseren, maar deze zijn tijdens de laatste herijkingsronde van de NPA losgelaten en omgezet in een inspanningsverplichting i.v.m. een niet toereikende stimuleringsregeling. Het adagium is wel dat als je in gelegenheid bent seniorenwoningen te realiseren, je dit vooral ook moet doen omdat dit woningen zijn die we in de toekomst nodig hebben om mensen met een relatief zware zorgbehoefte passend te laten wonen en het de doorstroming van huurders ten goede komt.

Ter voorbereiding op de herijking van de woondeals t/m 2035 in 2026 heeft BZK op basis van onderzoek van ABF Research de opgave voor de realisatie van seniorenhuisvesting t/m 2035 bepaald. Deze aantallen landen via de provincie bij gemeenten en corporaties. Het is nadrukkelijk een opgave op basis waarvan lokale gesprekken gevoerd kunnen worden. Of – en zo ja – onder welke aantallen deze aantallen worden overgenomen in de afspraken is aan de corporatie en regionale samenwerkingsverbanden. Houd de website van Aedes in de gaten voor ondersteuning bij het woondealproces.

Zorggeschikte woningen zijn bedoeld voor een specifieke groep senioren die anders naar een verpleeghuis zouden gaan. Omdat het aantal verpleeghuisplekken gelijk blijft, maar de vraag naar woningen met zorgmogelijkheden alleen maar toeneemt, is de opgave van dit type woningen apart benoemd. Wij zijn ons bewust van de meerkosten die de realisatie van dit type woningen met zich meebrengt, die niet volledig gedekt worden door de stimuleringsregelingen. Ze zijn dan ook bedoeld voor de groep met een Wlz-indicatie/zwaardere zorgbehoefte die relatief vaak rolstoelafhankelijk is, niet voor elke senior. 

De Woonstandaard 4.0 vertaalt de wettelijke minimumeisen naar functionele en ruimtelijke uitgangspunten voor zorggeschikte woningen en borgt zo de kwaliteit in ontwerp, uitvoering én gebruik. De Woonstandaard 4.0 bevat Product Markt Combinaties (PMC) voor zorggeschikte woningen. Naast PMC 15-18 (nulttreden woningen), ook PMC 19 (individuele zorggeschikte woning) en PMC 20 (geclusterd zorggeschikt wonen). 

Voor meer informatie: website van Netwerk Conceptueel Bouwen en Conceptenboulevard.nl. 

Eerder was het Netwerk Wonen en Zorg op bezoek bij een Thuisplusflat van Woonstad Rotterdam en aan de hand daarvan de cruciale elementen van dit concept opgesteld. De resultaten komen in september beschikbaar. Daarnaast loopt er op dit moment vanuit De Vernieuwde Stad een traject waarin corporaties onderzoeken hoe dit concept verder kan worden opgeschaald. De resultaten worden ook via Aedes gedeeld. Wil in de tussentijd meer weten? Neem dan contact op met Nora van de Water ([email protected]).

De Geschiktheidsgids geclusterd wonen (TNO en VWS) helpt om geschikte gebieden en locaties voor geclusterd wonen voor ouderen in beeld te brengen. Ook biedt de gids inzicht in de indicatoren die de locaties geschikt of ongeschikt maken. Voor de financiering hiervan kan je soms gebruikmaken van een stimuleringsregeling. Ook de ladder van geschiktheid helpt je op weg bij het verkrijgen van inzicht en het nemen van beslissingen.

Uit de praktijk: Hoe maak je woningen geschikt voor senioren?, Hoe De Woonplaats bestaande woningen transformeert naar zorggeschikt wonen voor ouderen en Bestaande woningen transformeren naar (zorg)geschikt voor ouderen.

Op de website Conceptueel bouwen staan voorbeeld'matjes' en een FAQ over gebruiksmatjes en functionaliteit.

In de Aedesvsie Samen Wonen, Samen leven hebben we als gezamenlijke ambitie voor corporatiesector uitgesproken te willen werken aan zorgzame gemeenschappen.  Op dit moment werken we op basis van de praktijkervaringen en gerealiseerde projecten van corporaties uit hoe deze ambitie in verschillende contexten kan worden vormgegeven. Wil je hierover meedenken of heb je interesse in deelname? Mail Nora van de Water, [email protected]

Inspiratie nodig? Lees de praktijkverhalen: Gezinnen en senioren wonen samen in levendige gemeenschap, Succesvolle samenwerking voor prettige wijken met de 7 leidende principes, Een inclusieve en zorgzame wijk: groot denken en klein beginnen en Woonzorgcomplex Aaron ingericht op ontmoeting, 

Een ontmoetingsruimte is geen doel op zich, maar een middel om de sociale verbondenheid en ontmoeting in een wooncomplex of wijk te versterken. De handreiking Aan de slag met ontmoetingsruimtes? behandelt 5 soorten ruimtes en biedt handige tips en voorbeelden uit de praktijk. Ook de samenwerking met en verantwoordelijkheden van andere organisaties (gemeente, zorg- en welzijn, vrijwilligers en sociaal ondernemers) komt aan bod.

Lees ook: Zoek naar samenwerking en slimme oplossingen voor ontmoetingsruimten en Subsidie voor ontmoetingsruimten in ouderenhuisvesting (SOO).

Een geclusterde woonvorm en een ontmoetingsruimte leiden niet automatisch tot een levendige gemeenschap waarin bewoners naar elkaar omzien. Daarom heeft Aedes zich het afgelopen jaar in een coalitie met samenwerkingspartners (zoals Actiz, VNG, Zorgverzekeraars Nederland, ANBO-PCOB/de Seniorencoalitie, Alzheimer Nederland, Sociaal Werk Nederland) hardgemaakt voor de structurele financiering van gemeenschapsvorming voor senioren. Zo stuurde deze coalitie In aanloop naar een debat begin juni 2026 in de Tweede Kamer over de ouderenzorg een brief naar de Vaste commissie VWS waarin we oproepen tot structurele financiering van gemeenschapsvorming voor senioren. 

Inmiddels heeft Minister Sterk (minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) in een kamerbrief aangegeven voornemens te zijn de financiering van de gemeenschapsvorming in woonvormen te betrekken bij de aanvullende Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg-afspraken. Het komende half jaar (Q3 en Q4 2026) worden deze aanvullende afspraken vanuit VWS verder uitgewerkt. Aedes is namens de corporaties betrokken bij de uitwerking. Wil je meedenken? Laat het weten door te mailen naar Nora van de Water: [email protected]